×

معرفی و راهنمای جامع خرید تنبور

تنبور ، از گذشته تا کنون

تنبوری که امروزه در اجراهای موسیقی میبینید ، قدمت بسیار طولانی دارد که مربوط به ۶۰۰۰ هزار سال پیش است. تنبور در طول دوره تاریخی و فرهنگی در نواحی مختلفی نام و اشکال متفاوتی به خود اختصاص داده است. احتمالا می توان اینطور گفت که بیشتر سازهای زهی مضرابی برگرفته شده از این ساز بوده و ارتقا یافته اند. از این ساز به عنوان مادر سازهای زهی از جمله : تار، سه تار، عود، دوتار، گیتار، ماندولین، دیوان و… یاد شده است.

شاید برای شما سوال پیش بیاید که مگر قدمت موسیقی سنتی چقدر است که تنبور دارای پیشینه ای چند هزار ساله است ! تنبور در واقع یک ساز اصیل ایرانی است ، اگر به گذشته این ساز رجوع کنیم آثاری از آن را در آناتولی قدیم میابیم. بنابراین میتوان گفت اولین نشانه های پیدایش تنبور چندین هزار سال پیش در آناتولی کشف شده بود. در آن زمان نژادی از آریایی ها در آناتولی از این ساز استفاده میکردند.

طبق تحقیقات انجام شده و شواهدی که در دسترس است ، دوره صفوی پیشرفت چشمگیری در عرصه هنر به خصوص موسیقی داشته است. حتی گفته میشود تنبور سازی مهم در بین سازهای آن دوره بوده که توسط بزرگان علم و عرفان نواخته میشده است. اما نمیتوان گفت این بهترین عصر برای تنبور و موسیقی ایرانی بود. پس از آن تغییرات بسیاری در سبک زندگی و فرهنگ ایجاد شد که بدون شک بازتاب این دگرگونی ها در موسیقی نیز پدیدار شده بود.

اما نکته حائز اهمیت این است که تنبور با وجود سیر تحول زمانه ، توانست حتی دوره های تاریک را پشت سر بگذارد و پس از حدودا دو قرن خود را به عصر حاضر برساند. بنابراین میتوان گفت در طول تاریخ تنبور به خوبی ارزش خود را حفظ کرده و همیشه از این ساز به عنوان یک ساز اصیل ایرانی یاد میشود.

 

تنبور در عصر امروزی

امروزه تنبور در سراسر ایران رواج دارد اما کانون اصلی آن کرمانشاه و کردستان و نواحی شمالی لرستان است . تنبور در این مناطق ، با نام های تَمیُرَه ، تَمیرَه ، تموره ، تمور و تنبوره نیز شناخته می شود. در کرمانشاه و کردستان ایران تنبور زینت مجالس عرفانی و محافل روحانی است.

علاوه بر این تنبور به موسیقی ملل هم راه پیدا کرده و در بیشتر کشورها مثل هند، آمریکا، چین، مصر، سوریه، گرجستان و افغانستان، بنگلادش، مراکش، به نوعی حضور دارد. البته نهایتا پیداست تنبور در هرکجایی یافت شود اصالت آن مربوط به ایران است.

انواع رایج تنبور

تنبور قوچانی ، شروانی ، بغدادی ، تیسفونی و انواع دو تار ، چگور ، قپوز و …. سازهای مشابه خانواده تنبور هستند. در فرهنگنامه ها به این صورت آمده است که این ساز در ایران باستان ، مصر و آشور وجود داشته و در آشور تنبور را پاندورا میخواندند.

 

راهنمای-خرید-تنبور

 

تنبور که مردمان کردستان و کرمانشاه قرن های متمادی در نگهداری آن کوشیده اند، سازی آیینی و همدم عارفان بزرگ در بین آنها به شمار می آید. نوای  تنبور اکثرا در موسیقی مقامی به گوش می رسد. کاسه تنبورهای رایج ایرانی به شکل بیضی و دسته آن نسبتا بلند است . دارای ۱۳ الی ۱۴ دستان یا پرده می باشد و فواصل آن نزدیک به پرده و نیم پرده بوده و برخلاف دیگر سازهای موسیقی سنتی، این ساز ربع پرده نداشته ، که این امر نشانه از اصالت و قدمت این ساز ارزشمند است.

 

انواع-تنبور

 

در قسمت هایی از مناطق کردنشین سوریه و عراق نیز سازی دیگر از خانواده تنبور وجود دارد که دیوان نام دارد و تقریبا شبیه به باغلاما است. در کردستان ایران نیز ساز مورد نظر تمیره نامیده میشود. همچنین در قسمت کرد نشین ترکیه نوعی از تنبور وجود دارد که باغلاما نام دارد. البته این ساز تفاوت هایی با تنبور دارد که شامل کاسه ای بزرگتر ، پنج سیم و حدود بیست دستان است. بطور کلی تنبوری که مورد استفاده ی کردان است سازی آئینی و عرفانی است.

برای آشنایی بیشتر با ساز باغلاما و کسب اطلاعات در زمینه خرید آن میتوانید مقاله معرفی کامل و راهنمای جامع خرید ساز باغلاما در مجله اینترنتی سازکالا مطالعه فرمایید.

 

اجزای مختلف ساز تنبور

یکی از ساز های زهی پرطرفدار تنبوراست که در این ساز سیم‌ ها از روی دسته و کاسه‌ ساز عبور می کند و فرآیند صداسازی بر اثر ضربه انگشتان شکل می گیرد. تنبور یک ساز محلی با دسته بلندتر و کاسه بزرگتر از سه تار می باشد که شامل دو یا سه سیم و چهارده پرده میشود. تنبور با پنجه نواخته می شود و این امر ارتباط بین تنبور ، دو تار و سه تار را مشخص می کند. در ادامه اجزای مختلف این ساز را بررسی میکنیم.

 

معرفی-تنبور

 

کاسه طنینی: به همان قسمت پایین تنبور گفته می شود که دارای اشکال مختلف بسته به منطقه و سازنده می باشد. کاسه این ساز را غالبا از چوب توت ساخته که انتخاب جنس چوب توت در کیفیت صدای آن بسیار حائز اهمیت است.

 

دسته: قسمت انتهایی این ساز که به کاسه متصل می شود و نقش مهمی در صدادهی ساز دارد.

 

صفحه: قسمت روی کاسه تنبور دارای بافت ظریفی و صفحه نازکی است که از چوب گردو برای ساخت آن استفاده شده و در قسمت میانی یا در گوشه صفحه حدود هفت تا دوازده سوراخِ دو تا سه میلیمتری دارد که موجب نرمی صدای تنبور می شود. سوراخ روی صفحه بر صدای تنبور تاثیر بسزایی دارد.

 

دستان: سیزده تا چهارده دستان در تنبور وجود دارد که در محلهای معیّن بر دسته بسته می شوند. به نظر اغلب نوازندگان مشهور، محل دستانها ثابت است اما برخی نیز معتقدند که جای تعدادی از این دستانها متغیر است

 

خرک: قطعه چوبی کوچک و مستحکم از جنس شمشاد و گردو می باشد که بر روی صفحه قرار می گیرد.

 

سیم گیر: به قسمت انتهایی کاسه وصل شده و سیم را به آن وصل می کنند. سیم گیر از جنس استخوان یا چوب بوده در انتهای صفحه قرار دارد. سیم ها را در این بخش بهم گره زده و تا انتهای دسته می کشند.

 

گوشی: قطعات بالای دسته تنبور را گوشی می نامند و از آن به منظور کوک کردن سیم ها استفاده می شود. سه گوشی از جنس چوب بید برای بخش گوشی در نظر گرفته می شود.

 

شیطانک: به برجستگی پایین سردسته ، شیطانک گفته میشود. شیطانک ، قطعه ای از جنس چوب یا استخوان با دو یا سه شیار می باشد که سیم ها از روی آن عبور داده می شوند و به گوشی متصل می شوند.

 

پرده: نخ مصنوعی یا طبیعی ( پوست روده حیوانات چهارپا) نازک است که بر روی دسته ساز متصل شده و فاصله ی بین هردو دستان را یک پرده نامیده می شود.

 

سیم: دو یا سه سیم ، که سیم بالایی به طور معمول به صورت جفت می باشد . این سیم ها از یک سمت به سیم گیر و از سمت دیگر بعد از عبور از روی خرک و شیطانک به دور گوشیها پیچیده می شوند.

 

چگونه یک تنبور مناسب برای شروع یادگیری تهیه کنیم ؟

اصولا یک ساز خوب دارای دو ویژگی اصلی است که شامل جنس متریال و نحوه ساخت آن میشود. اگر مبتدی هستید و قصد خرید یک تنبور را دارید لازم است چند نکته را در نظر داشته باشید. به عنوان مثال اطلاعات لازم درباره یک ساز خوب را کسب کنید ، صدای ساز را بشنوید و با توجه به بودجه خود سازی مناسب برای تمرین اما با کیفیت مطلوب تهیه کنید.

در ادامه مطلب راهنمای خرید تنبور به نکاتی درباره خرید آن اشاره خواهیم کرد.

 

  • برای شروع بهتر است بدنه ساز را مورد بررسی قرار دهید. کاسه تنبور مانند اکثر سازهای زهی سنتی از چوب های توت و گردو ساخته میشود تا کیفیت و دوام لازم را داشته باشند.

 

  • دسته ساز نیز معمولا از چوب های گردو و توت ساخته میشود. سازندگان اغلب از چوب گردو به دلیل مقاومت مناسب برای ساخت دسته استفاده میکنند. علاوه بر جنس باید اتصال دقیق و تمیز دسته به بدنه نیز مورد بررسی قرار گرفته شود.

 

  • صفحه رویی نیز معمولا از همان چوب های قبلی ساخته میشود. اما نکته ای که میخواهیم به آن اشاره کنیم صاف بودن سطح صفحه است. بدین معنا که صفحه رویی ساز شما باید صاف و صیقلی و فاقد خراش و زدگی باشد. همچنین پیشنهاد میشود ترجیحا صفحه بدون طرح یا منبت باشد تا صدا و چوب آن از کیفیت بهتری برخوردار شود.

 

  • شاید بنظر شما اجزای کوچکی مانند خرک ، شیطانک ، سیم گیر و گوشی ها در کیفیت ساز موثر نباشند اما کاملا برعکس است. بهتر است شیطانک و سیم گیر از جنس استخوان و گوشی ها و خرک از جنس چوب مرغوب باشند. البته قائدتا استفاده از مواد مرغوب برای ساخت ساز موجب افزایش قیمت آن میشود به همین دلیل در سازهای مبتدی معمولا از مواد مصنوعی برای شیطانک و سیم گیر استفاده میکنند تا قیمت ساز برای هنرجویان مبتدی گران نباشد!

 

  • پرده ها نیز مانند بقیه اجزای ساز از قائده جنس مرغوب قیمت بالاتر پیروی میکنند. بنابر این بهتر است جنس پرده‌ تنبور از روده‌ی گوسفند یا بز تهیه شده باشد. نوع دیگر پرده ، از الیاف مصنوعی ساخته میشود و کیفیت نسبتا پایین تری دارد و اکثر سازهای مبتدی مورد استفاده قرار میگیرد.

 

  • همانطور که قبل تر گفتیم صدای ساز معیاری مهم برای خرید است. البته که نحوه ساخت و صدادهی دو امر وابسته به یکدیگر هستند ، بنابراین پس از بررسی کیفیت ساخت میتوانید به کیفیت صدای آن بپردازید. افراد مبتدی که تجربه و مهارت نواختن با تنبور را ندارند میتوانند به کمک مربی ، دوستان نوازنده خود یا فروشنده صدای ساز را بشنوند.

 

نکته پایانی

در ابتدا برای خرید ساز مورد نظر خود حتما از افراد با تجربه در این زمینه مشورت بخواهید ، سپس خرید خود را انجام دهید. ضمنا هیچ گاه کیفیت را فدای قیمت ارزان نکنید ، حتی اگر مبتدی هستید بهتر است سازی خوش صدا و مناسب تهیه کنید تا علاوه داشتن کارایی و دوام مورد نیاز ، انگیزه بیشتری برای یادگیری و تمرین به شما ببخشد.

شما عزیزان میتوانید مشخصات فنی و قیمت انواع ساز تنبور را در فروشگاه اینترنتی سازکالا مشاهده فرمایید.

برچسب ها :
مطالب مرتبط
ارسال نظر
دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *