سلفژ چیست؟ در کلاس آموزش سلفژ چه مواردی آموزش داده میشود؟ چه کسانی باید سلفژ یاد بگیرند؟ وقتی به دنیای موسیقی و صدا پا میگذارید، یکی از مفاهیمی که حداقل باید با آن آشنا باشید، مفهومی بهعنوان سلفژ (بخوانید سُلفِژ) است. بسیاری از هنرجویان موسیقی هنگام شروع مسیر یادگیری این کلمه را میشنوند؛ اما معنی سلفژ را به طور کامل نمیدانند. سلفژ (به انگلیسی: Solfege یا Solfeggio) که سلفا یا سلفژیو نیز نامیده میشود، مهارتی است که به کمک آن شما هنرجویان عزیز یاد میگیرید نتها را از روی کاغذ بخوانید و تکتک آنها را با فرکانس درست اجرا کنید. به زبان ساده، این روش گوش شما را برای درک ساختار آهنگ و درست خواندن ملودیها تربیت میکند. واژه سلفژ در متون فارسی با شکلهای نوشتاری متفاوتی ازجمله سولفژ نیز دیده میشود. همچنین ممکن است در بعضی نوشتهها شکلهای نادرستی مانند سولفاژ یا سلفج را برای این واژه به کار برده باشند.
تا اینجا فهمیدیم سلفژ یا سولفژ در موسیقی چیست. اما اینکه چه کسانی باید سلفژ یاد بگیرند و یادگیری سلفژ چه مزایایی دارد را در ادامه با هم بررسی خواهیم کرد. همچنین در ادامه به شما توضیح میدهیم که روشهای یادگیری این مهارت کداماند، یادگیری آن چقدر زمان میبرد و اینکه در کلاس آموزش سلفژ چه عناوینی تدریس میشود و هنرجو در آموزش سلفژ پیانو چه مهارتهایی به دست میآورد. در نهایت نیز تاریخچه این علم کاربردی را به شما میگوییم و چند کتاب برای یادگیری این مهارت معرفی می کنیم. پس تا انتهای این مطلب با مجله سازکالا همراه باشید.
مطلب پیشنهادی: “لزوم آشنایی با گام ها در خوانندگی چیست؟“
سلفژ کجا تدریس میشود؟
کجا باید آموزش سلفژ ببینیم؟ دقت کنید که سلفژ یک مهارت شنیداری و گفتاری است. یعنی شما ابتدا با صدای هرکدام از نتها آشنا میشوید و پس از کسب این مهارت قادر خواهید بود که صدای آنها را دقیقاً با همان فرکانس، با استفاده از حنجره خود تقلید کنید. بنابراین یادگیری مهارت سلفژ بهصورت خودآموز امکانپذیر نیست و شما باید تحتنظر یک استاد موسیقی آموزش سلفژ ببینید. درواقع یک شخص باید این مهارت را به شما آموزش دهد و وقتی شما صدای یک نت را درمیآورید، درستی یا نادرستی آن را چک کند و ایراداتتان را به شما گوشزد کند. پس از طریق کلاسهای مجازی و اینترنتی به دنبال یادگیری سلفژ نباشید.
کلاس سلفژ چیست
همانطور که تا اینجا خدمت شما عرض کردیم، سولفژ یا سلفژ یک مبحث مهم در آموزش موسیقی است که در آن مهارت شنیداری و صوتی هنرجو تقویت میشود. در این کلاسها علاوه بر آموزش مبانی موسیقی مانند نتخوانی و ریتمخوانی، شما با فرکانس و صدای نتها در گامی که برایتان تعریف میشود نیز آشنا میشوید. این صداها معمولاً بهوسیله پیانو در اختیار شما هنرجویان عزیز قرار میگیرد؛ بهطوری که ابتدا صدا را میشنوید، سپس آن را در ذهن خود تجزیهوتحلیل میکنید و بعد میتوانید با استفاده از حنجره و صدای خود همان فرکانس را تقلید کنید.
در این زمینه متدهای مختلفی وجود دارد که همگی یک هدف مشترک را دنبال میکنند و آن افزایش مهارت شنیداری شما است. در کلاس سولفژ و در نتیجه این تمرینها، به مرحلهای میرسید که وقتی یک نت موسیقی را میبینید، بدون اینکه قبلاً آن را شنیده باشید یا با ساز اجرا کرده باشید، میتوانید صدا را با فرکانس درست و دقیق بازخوانی کنید.
مطلب پیشنهادی: “آموزش نت خوانی“
چه کسانی باید سلفژ یاد بگیرند؟
سلفژ فقط مخصوص خوانندهها یا هنرجویان رشته آواز نیست، بلکه هر کسی که میخواهد موسیقی را عمیقتر و اصولیتر یاد بگیرد به آن نیاز دارد. هنرجویان سازهای مختلف، از پیانو و گیتار گرفته تا ویولن و سازهای بادی، با یادگیری سلفژ توانایی درک دقیق نتها، ریتم و فواصل موسیقایی را به دست میآورند. این مهارت کمک میکند نوازنده قبل از اجرا، صدا را در ذهن خود بشنود و ارتباط بهتری با قطعه موسیقی برقرار کند، موضوعی که مستقیماً روی دقت اجرا و پیشرفت هنری تأثیر میگذارد.
از طرف دیگر، افرادی که قصد آهنگسازی، تنظیم یا حتی تدریس موسیقی را دارند، بدون سلفژ مسیر سختتری پیش رو خواهند داشت. سلفژ گوش موسیقایی شما را تقویت میکند و باعث میشود که پس از تمرین، حتی بتوانید نتهای آهنگی که میشنوید را تشخیص دهید و بدون نیاز به نتهای آن، بداههنوازی کنید. حتی هنرجویان مبتدی نیز با شروع زودهنگام این مهارت، پایهای محکم برای ادامه مسیر خود میسازند و یادگیری ساز برای آنها هدفمندتر و سریعتر پیش میرود.
بااینهمه باید بگوییم که یادگیری این مهارت جزو ملزومات یادگیری یک ساز مانند گیتار و پیانو نیست و شما بدون آموزش سلفژ نیز میتوانید بهراحتی ساز بزنید و از موسیقی لذت ببرید. بهعبارتدیگر، کسانی باید سلفژ یاد بگیرند که قصد خوانندگی دارند و میخواهند پیشرفتهتر از یک نوازنده گیتار یا پیانو در حوزه موسیقی عمل کنند.
مزایای یادگیری سلفژ
وقتی شما سلفژ تمرین میکنید، گوشتان بهتدریج نسبت به ارتفاع صدا، ریتم و ظرافتهای ملودیک حساستر میشود. در این شرایط شما نتها را آگاهانه اجرا میکنید و خودتان اشتباهتان را سریعتر تشخیص میدهید؛ موضوعی که روند پیشرفت را کاملاً اصولیتر و سریعتر میکند.
سلفژ همچنین اعتمادبهنفس شما را در موسیقی افزایش میدهد، چون شما یاد میگیرید پیش از نواختن یا خواندن، صدا را در ذهن خود تصور کنید. این توانایی باعث میشود نتخوانی را سریعتر انجام دهید، حفظکردن قطعات برایتان آسانتر پیش برود و هماهنگی با دیگر نوازندگان دقیقتر شکل بگیرد. درواقع سلفژ، پلی میان شنیدن، فهمیدن و اجراکردن است و کمک میکند ارتباطی عمیقتر و حرفهایتر با موسیقی ایجاد کنید.
مهمترین مزایای یادگیری سلفژ بهصورت خلاصه عبارتاند از:
- تقویت گوش موسیقایی
- تقویت مهارت تشخیص نتها بدون نگاه به دفترچه نت
- تقویت مهارت اجرای دقیق نتها (با فرکانس دقیق)
- توانایی اجرای نتهای یک قطعه بدون نیاز به ساز
- توانایی ساخت آهنگهای جدید
آموزش سلفژ
همانطور که در بحث کلاس سلفژ اشاره کردیم، در آموزش سلفژ شما یاد میگیرید صداها را دقیق بشنوید، نتها را درست بخوانید و ارتباط میان گوش، ذهن و صدا را تقویت کنید. همچنین در اموزش سلفژ صدا، تمرینها معمولاً از شناخت نتها و خواندن هجاهای دو، ر، می، … آغاز میشود و بهمرور شامل تمرینهای ریتمخوانی، تشخیص فواصل صوتی، کنترل صدا و خواندن ملودی از روی نت میشود. هدف این تمرینها این است که شما هنرجویان موسیقی بتوانید بدون وابستگی به ساز، صدای هر نت را در ذهن تصور کنید و آن را دقیق اجرا کنید.
در روند آموزش، ابتدا همراه با ساز مرجع (پیانو) نتها را میشنوید و تکرار میکنید، سپس به مرحلهای میرسید که میتوانید نتهای نوشتهشده را مستقیماً بخوانید. تمرینهای شنیداری، خواندن گامها و اجرای الگوهای ملودیک از بخشهای اصلی اموزش سولفژ هستند که بهصورت تدریجی سطح شنوایی موسیقایی شما را تقویت میکنند.
در انتهای این مطلب، چند کتاب آموزش سلفژ را هم به شما معرفی کردهایم. البته دقت کنید که این کتابها باید با کلاس حضوری سلفژ همراه شوند و خواندن تنهای آنها به یادگیری سلفژ منجر نخواهد شد.
علامتهای دست در سلفژ
همانطور که پیشتر در مورد اصول اساسی سلفژ گفتیم، این سیستم سالهاست که برای نوازندهها و خوانندهها مورداستفاده قرار میگیرد و از سال ۱۸۰۰، این سیستم برای یادگیری تئوری مورداستفاده قرار گرفته است.
یکی از نکاتی که باید در مورد یادگیری سلفژ در نظر داشته باشید این است که برای آن که به یک خواننده و نوازنده حرفهای تبدیل شوید، نیاز است تا با حرکات دست در سلفژ آشنا باشید. این موضوع باعث میشود تا اگر در ارکسترهای مختلف به نوازندگی و یا خوانندگی مشغول باشید، بتوانید به دقیقترین شکل ممکن نتهای موجود در قطعه خود را بنوازید.
همچنین در نظر داشته باشید که استفاده از این علامتهای دست باعث میشود تا به شکل دقیقتری نتها را موقع خوانندگی اجرا کنید.
علامتهای دست در سلفژ که در انگلیسی به آن solfege hand signs نیز گفته میشود، ابتدا توسط John Curwen اختراع شد؛ اما پس از مدتی در متد Kodaly محبوبیت بسیار زیادی پیدا کرد. به شکل کلی، برای استفاده از علامتها، برای هر نت یک علامت بهخصوص در نظر گرفته شده است که همین موضوع باعث میشود تا خواننده هنگام اجرای هر نت بتواند تمرکز بیشتری داشته باشد. با اجرای این تکنیک میتوانید نتهای خود را دقیقتر از گذشته بخوانید.
آموزش سلفژ پیانو
آموزش سلفژ پیانو (آموزش سلفژ با استفاده از ساز پیانو) یکی از مؤثرترین روشها برای یادگیری دقیق سولفژ محسوب میشود؛ زیرا در پیانو تمام نتها بهصورت خطی و پشتسرهم قرار دارد. کلاویههای سفید و سیاه الگوی ثابتی دارند که باعث میشود شما جای هر نت را سریعتر یاد بگیرید. در این روش، هر نت ابتدا روی کلاویههای پیانو اجرا میشود و شما همان صدا را با هجاهای سولفژ میخوانید تا ارتباط میان دیدن نت، شنیدن صدا و اجرای آوازی در ذهنتان تثبیت شود. ثابتبودن کوک پیانو باعث میشود شما مرجع صوتی دقیقی داشته باشید و بتوانید فاصله بین نتها را بهتر درک کنید.
اگرچه امکان آموزش سلفژ صدا با سازهای مختلف مانند گیتار یا ویولن نیز وجود دارد، بهطورکلی بهترین ساز برای یادگیری سلفژ، پیانو است. در مقایسه با برخی سازها که یادگیری نتخوانی بیشتر بر اساس الگوهای انگشتگذاری یا تکنیکهای خاص آن ساز است، پیانو ساختاری واضح و خطی دارد که باعث میشود یادگیری سلفژ صدا با این ساز معمولاً سریعتر و مؤثرتر باشد و شما هنرجویان گرامی راحتتر مفهوم نتها و زیروبمی آنها را در ذهن تثبیت کنید. ازاینرو بسیاری از اساتید موسیقی توصیه میکنند که تمرین سولفژ را با پیانو شروع کنید.
تاریخچه سلفژ
حالا که همه چیز را در مورد سلفژ فهمیدیم، بهتر است بدانیم که این دانش از کجا آمده است و از چه زمانی موزیسینها با استفاده از آن توانستهاند موسیقیهای فوقالعاده تولید کنند. سلفژ در اصل، هزار سال قبل از سیستم نتخوانی مدرن که شامل نتهای ” دو ر می فا سل لا سی” است، توسط یک راهب ایتالیایی به نام Guido D’Azerro ساخته شد. او در واقع تلاش کرده که با استفاده از کلمات لاتین، یک سیستم نامگذاری برای نتهای موسیقی ابداع کند. سیستمی که دارای ۶ نت است و نام آن Un Queant Laxis است. در تصویر پایین میتوانید این سیستم نامگذاری را مشاهده کنید.
جالبترین موضوعی که درباره این عکس میتوان گفت این است که اگر حروف ابتدایی این کلمات (که با رنگ قرمز مشخص شدهاند) را در کنار هم قرار دهیم، میبینیم که این حروف شباهت بسیار زیادی به حروف مدرن موسیقی دارند. تنها تفاوتی که وجود دارد این است که حرف ut به do تغییر پیدا کرده است و همچنین نت si نیز به این سیستم اضافه شده است که این موضوع باعث شده تا سیستم جدید ۷ نت مدرن شامل نتهای “دو ر می فا سل لا سی” را در اختیار داشته باشیم. نکتهٔ مهم دیگری که در این عکس مشاهده میشود، این است که اگر نتهایی که داخل عکس وجود دارند را “دو ر می فا سل لا” بدانیم، این نتها در واقع نتهای یک گام ماژور کامل هستند.
این سیستم، اولین سیستمی بود که با استفاده از آن میتوانستید بهجای استفاده از کلمات سخت، از حروف ابتدایی استفاده کنید که کار را برای بسیار از موزیسینها راحتتر از گذشته میکرد.
مطلب پیشنهادی: “آیا گوش دادن به موسیقی باعث سلامتی می شود؟“
کتابهای برتر برای یادگیری سلفژ
همانطور که در بخش آموزش سلفژ هم خدمت شما عرض کردیم، خرید کتاب سلفژ بهتنهایی این موضوع گسترده و پیشرفته را به شما آموزش نمیدهد. بنابراین شما باید خرید کتاب را با رفتن به کلاس حضوری ترکیب کنید. در این بخش، بهترین کتابهای موجود در بحث سلفژ را به شما هنرجویان عزیز موسیقی معرفی خواهیم کرد.
سلفژ و تئوری موسیقی
مؤلف این کتاب علیرضا فریفته است. این کتاب شامل دو فصل میباشد که برای درس تئوری موسیقی و سلفژ ۱ فراهم شده است. در فصل اول این کتاب خط موسیقی و شناخت جای نتها به هنرجو آموزش داده میشود. در فصل دوم نیز با خواندن ملودیها، هدف پرورش حس شنیداری شما است.
سلفژ مونوفونیک (تک صدایی)
این کتاب اثر لادوخین دراگومیروف است. در این کتاب برای سلفژ تعریفهای زیادی بیان شده است. پایه یادگیری سلفژ در این کتاب بر اساس، دانستن ارزش زمانی هر نت و ارزش زمانی هر سکوت است.
آموزش سلفژ (پوزولی)
کتاب آموزش سلفژ اثر پوزولی، جزو معتبرترین کتابهای آموزش نتخوانی پایه است. این کتاب آموزش سلفژ با گردآوری و ویرایش محسن خجسته حسینی است.
سلفژ به همراه تصویر
این کتاب اثر ماریا واکا و به ترجمه مهلا رحیمی نژاد و مرتضی رحیمی نژاد است. کتاب سلفژ دارای تصویر برای کودکان است و آموزش مناسبی برای کودکان به همراه دارد.
کلام پایانی
در این مقاله دربارهٔ سلفژ چیست در موسیقی و معنی سلفژ صحبت کردیم و فهمیدیم که این مهارت پایهای در موسیقی است که به کمک آن شما میتوانید نتها را بشنوید، تحلیل کنید و با صدای خود اجرا کنید. در شروع یادآوری کردیم چه کسانی باید سلفژ یاد بگیرند و کلاس سلفژ چیست و دیدیم که در این کلاسها علاوه بر آموزش مبانی موسیقی مانند نتخوانی و ریتمخوانی، تمرینهای شنیداری و تقلید صدا به شما کمک میکنند تا مهارت شنواییتان تقویت شود. در ادامه بررسی کردیم مزایای سلفژ چیست و پس از آن هم به آموزش سلفژ پرداختیم و توضیح دادیم که تمرینهای پایه شامل خواندن هجاهای دو، ر، می، ریتمخوانی، تشخیص فواصل صوتی و کنترل صدا است و یادگیری واقعی این مهارت نیازمند حضور در کلاس و تمرین مداوم زیر نظر استاد است. سپس با علامتهای دست در علم سلفژ آشنا شدیم. بعد هم گفتیم که پیانو بهعنوان بهترین ابزار برای یادگیری سلفژ، تصویر واضحی از نتها و صدای دقیق آنها در اختیار شما قرار میدهد و باعث میشود مفاهیم موسیقی سریعتر و مؤثرتر در ذهنتان تثبیت شوند. در آخر هم بعد از بررسی تاریخچه سلفژ، چند کتاب برای یادگیری این مهارت را به شما علاقهمندان به موسیقی معرفی کردیم.
اگر این مقاله برای شما مفید بود، لطفاً آن را با دوستان و علاقهمندان به موسیقی به اشتراک بگذارید تا آنها هم با دنیای سولفژ و نحوه آموزش آن آشنا شوند. در آخر از اینکه تا انتهای این مطلب با سازکالا همراه بودید از شما متشکریم.
سؤالات متداول
سلفژ چیه؟ سلفژ یعنی چه؟ معنی سلفژ یعنی یادگرفتن نتها و صداها به صورتی که بتونی بدون نیاز به ساز، صداها رو بشنوی و خودت دقیقاً عین همونا تکرارشون کنی؛ یا اینکه وقتی نتی رو از روی دفترچه نت یا دست رهبر اکستر دیدی، بتونی تشخیصش بدی و دقیقاً با حنجرهات اجراش کنی.
جالب بود
ممنون از مطلب خوبتون در زمینه موسیقی
سلام.من خیلی به نواختن ویولن علاقه دارم اما نمیدونم باید از کجا شروع کنم ؟اول باید کلاس سلفژثبت نام کنم یا برم آموزشگاه موسیقی؟یا اول با خرید ویولن شروع کنم؟اطلاعاتم خیلی در این زمینه کمه ولی علاقم خیلی خیلی زیاده.ممنون میشم اگر اطلاعاتی دارید بهم کمک کنید.
سلام دوست عزیز لطفا جهت مشاوره با مجموعه تماس بگیرید.
واقعا عالی بود